Hoofdredactioneel
In maart van dit jaar riep het Nederlandse Rode Kruis de Nederlandse regering op zich te houden aan de belofte om medische zorg in gewapende conflicten beter te beschermen. Medical Aid for Palestinians (MAP) rapporteert dat er in Gaza tussen oktober 2023 en oktober 2025 gemiddeld twee tot drie gezondheidsmedewerkers per dag werden gedood. In veel gevallen ging het om doelbewuste aanvallen, die ook ziekenhuizen en ambulances onbruikbaar maakten, en met het weren van hoognodige medicatie en hulpmiddelen de gezondheidszorg ter plaatse volledig ontwrichtten. Inmiddels maakt Israël ook in Libanon en Iran de gezondheidszorg tot doelwit. Dat alles terwijl landen al anderhalve eeuw geleden in de Verdragen van Genève afspraken dat medische zorg in een gewapend
conflict geen doelwit mag zijn.
De Verdragen van Genève zijn maar een voorbeeld van internationale samenwerking om gezondheidszorg te borgen. Een eeuw eerder was de Internationale Sanitaire Conferentie in Parijs erop gericht met vereende krachten pandemieën te lijf te gaan. Ozan Ozavci en Ali Al Tuma laten in deze ZemZem echter zien dat het beginpunt van de internationale volksgezondheid al decennia eerder lag, en wel in Tanger (Marokko).
Gezondheidszorg is onderwerp van verdragen en beleid, maar het belang en gewicht ervan openbaren zich pas werkelijk wanneer ziekte of letsel aan den lijve wordt ondervonden. De gedichten in het themakatern spreken dwars door de eeuwen heen, en schetsen een prachtig beeld van malaria, tuberculose en een keizersnede. Juist bij zulke beproevingen beleven patiënten een intense liefde voor het leven, zo blijkt.
Niet voor niets vond de Perzische schrijver Nizami Aruzi Samarqandi het beroep van arts een van de vier beroepen die cruciaal zijn voor de samenleving, schrijft Gabrielle van den Berg.
Juist nu de gezondheidszorg in de regio onder vuur ligt, viert ZemZem met deze editie de eeuwenlange kennistraditie en dagelijkse toewijding in de sector, van een tiende-eeuwse Arabische geneesheer die een Grieks farmacologisch handboek vertaalde en aanvulde, tot de verpleegkundige die werkt met gehandicapte kinderen in Egypte, en van de geestelijk verzorger die gedetineerden bijstaat, tot de artsen die onder de bommen hun werk proberen te doen.
Judith Naeff en Maaike Warnaar
Hoofdredactie
Judith Naeff en Maaike Warnaar
Eindredactie
Sarah Michiel, Rebecca de Graef, Ruud Strijp en August Verhoeven
Beeldredactie
Nemo Haenen, Ymke Jongeneel en Veerle Veerbeek
Tekstcorrectie
Koen De Cuyper, Mark Klein, Brigitte van de Pas en Maaike Voorhoeve
Redactie
Silke Bull, Elif Çira, Rebecca de Graef, Nemo Haenen, Mariam Hothout, Ymke Jongeneel, Sahar Nazari, Arnout van Ree, Moniek Smit, Veerle Veerbeek, Sam van Vliet en Joas Wagemakers
Stagiairs
Güneş Verhoek
Medewerkers aan dit nummer
Bamdad Aminzadehgoharrizi, Gabrielle van den Berg, Bert Broeckaert, Karwan Fatah Black, Paul Herfs, Jan Hoogland, Angela Isoldi, Dick Nauta, Karin van Nieuwkerk, Ozan Ozavci, Marina de Regt, Ali Al Tuma en Maaike Voorhoeve
Grafische vormgeving
In deze ZemZem
Katern:
Nizami Aruzi’s Chahar Maqala en de legendarische geneesheer Ibn Sina
Gabrielle van den Berg
8
De beschrijving van een keizersnede in Ferdowsi’s Sjahnama (GEDICHT)
17
De strijd tegen pandemieën van onderaf: het vergeten begin van internationale volksgezondheid
Ozan Ozavci en Ali Al Tuma
21
‘Bloed’ (GEDICHT)
Muzaffer Tayyip Uslu
29
Een buitenlandse arts zonder doorzettings-vermogen kan er in Nederland maar beter niet aan beginnen
Paul Herfs
31
Puzzelen, logopedie en creativiteit in dagcentrum Ard el Amal: in gesprek met Ans van der Valk (PORTRET)
Nemo Haenen
39
Een schat in Leiden: het oudste geïllustreerde Arabische manuscript en de wereld van de premoderne farmacologie
Angela Isoldi
43
‘De nachtelijke bezoekster’ (GEDICHT)
Al-Mutanabbi
51
De ziekte van de Sultan: de koloniale strijd tegen syfilis in de Maghreb (1830-1962)
53
‘Het gaat om de desinformatie’: de Nederlandse arts Salih el Saddy over Gaza (PORTRET)
Veerle Veerbeek
64
Marokkaanse moslims in België over sterven en dood
Bert Broeckaert
67
Geestelijke verzorging achter tralies (portret)
73
Cultuur, maatschappij en wetenschap
Een heden dat weigert te poseren: afbeeldingen van Iraanse vrouwen in de strijd om representatie
Bamdad Aminzadehgoharrizi
79
Dishdasha of spijkerbroek: cultuur en identiteit in Oman
88
‘Ik beschouw mezelf in eerste instantie als arabist, niet als diplomaat’. In gesprek met Baukje Dijkstra (IN DE SCHIJNWERPERS)
95
Deze ambitieuze geschiedenis van het islamitische slavernijverleden trapt in de valkuil van de oriëntalistische traditie (RECENSIE)
Karwan Fatah-Black
103
‘Het samenstellen van een woordenboek is monnikenwerk, zeker als je het in je eentje doet’
Jan Hoogland
109
Hoe beleven Egyptische jongeren hun geloofsverlies?
117
Het Palestijnse vluchtelingenkamp Al Wehdat en Kunstmatige Intelligentie in Indonesië (PROEFSCHRIFTEN)
125
VOC-kenner Kees Brouwer dook Arabische archieven in (IN MEMORIAM)
Marina de Regt en Dick Nauta
133
Signalementen 137
Uitagenda 149