De strijd tegen pandemieën van onderaf. Het vergeten begin van internationale volksgezondheid

Gepubliceerd op Gecategoriseerd als Geschiedenis, Politiek & Samenleving

Niet in Europa, maar in de havens van Noord-Afrika ligt het beginpunt van de internationaal gecoördineerde epidemiebestrijding. In Tanger werkten buitenlandse consuls en lokale autoriteiten in de achttiende eeuw al samen om ziekte-uitbraken te beheersen. Met het verhaal van dit multilaterale quarantainebeleid in Tanger verwerpen Al Tuma en Ozavci het eurocentrische narratief dat internationale samenwerking op het gebied van volksgezondheid begon bij de eerste Conférence Sanitaire Internationale in Parijs in 1851.  

Wanneer de geschiedenis van internationale samenwerking op het gebied van volksgezondheid wordt verteld, begint die meestal in Parijs in 1851. Daar kwamen diplomaten bijeen voor de eerste Internationale Sanitaire Conferentie om quarantainevoorschriften te harmoniseren, handel te beschermen en tegelijkertijd epidemieën in te dammen. In dit gangbare verhaal ontstaat sanitaire internationaliteit in de conferentiezalen van Europa, als een diplomatiek antwoord op cholera en pest. Ons onderzoeksteam, Fighting Pandemics from Below,ii hertekent en verrijkt dit historische beeld op basis van materiaal dat is gevonden in archieven in onder meer Den Haag, Londen, Madrid, Washington D.C., Venetië, Rabat, Nantes, Tunis, Istanboel en Caïro. Wie de blik verschuift naar de zuidelijke kusten van de Middellandse Zee, ontdekt namelijk een ander beginpunt. Decennia vóór 1851 functioneerden in steden als Tanger al internationale sanitaire raden waarin Europese, Amerikaanse en lokale actoren gezamenlijk epidemieën bestreden. De samenwerking was een concrete, praktische en diplomatieke reactie op terugkerende pandemieën. Ze ontstond niet van bovenaf, maar van onderaf: in havens, tussen consuls, artsen, havenmeesters en lokale bestuurders. 

Afbeelding 1: Instructies van Sultan Mohammed ben Abdallah aan de Tangier overheiden de consuls over omgang met schepen de verdacht waren ziektes te dragen. Bron: Het Nationaal Archief, Den Haag 

Ozan Ozavci

Ozan Ozavci is universitair hoofddocent Transimperiale Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, medecoördinator van het Lausanne Project en hoofdonderzoeker van het ERC Consolidator Grant-project COOPERATION. Hij is auteur van drie monografieën, waaronder het veelgeprezen Dangerous Gifts: Imperialism, Security, and Civil Wars in the Levant, 1798–1864 (Oxford, 2021) en The Invention of the Eastern Question: Robert Liston and Ottoman Diplomacy in the Age of Revolutions (I.B. Tauris, 2025). Daarnaast is hij mederedacteur van de bundels They All Made Peace – What is Peace? The 1923 Lausanne Treaty and the New Imperial Order (Gingko, 2023) en Securing Empire: Imperial Cooperation and Competition in the Nineteenth Century (Bloomsbury, 2024). ZemZem 2026/1

More Posts

Door Ozan Ozavci

Ozan Ozavci is universitair hoofddocent Transimperiale Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, medecoördinator van het Lausanne Project en hoofdonderzoeker van het ERC Consolidator Grant-project COOPERATION. Hij is auteur van drie monografieën, waaronder het veelgeprezen Dangerous Gifts: Imperialism, Security, and Civil Wars in the Levant, 1798–1864 (Oxford, 2021) en The Invention of the Eastern Question: Robert Liston and Ottoman Diplomacy in the Age of Revolutions (I.B. Tauris, 2025). Daarnaast is hij mederedacteur van de bundels They All Made Peace – What is Peace? The 1923 Lausanne Treaty and the New Imperial Order (Gingko, 2023) en Securing Empire: Imperial Cooperation and Competition in the Nineteenth Century (Bloomsbury, 2024). ZemZem 2026/1

Wat leuk dat u geïnteresseerd bent in ZemZem!

Vaste lezer worden? U kunt in onze webshop een jaarabonnement afsluiten (22,50 per jaar). Ook kunt u hier losse nummers bestellen.