2011/1 De zomer na de Arabische lente

Opstand

Hoofdredactioneel

Al ruim een halfjaar is het onrustig in de Arabische wereld. Grootschalig protest leidde zes maanden geleden tot het vertrek van de Tunesische president Ben Ali en de Egyptische leider Mubarak. In beide landen zullen binnenkort verkiezingen plaatsvinden. Moeten we deze omwenteling nu duiden als een revolutie? 

In het openingsartikel van dit themanummer luidt het antwoord van Roel Meijer volmondig ja. Hij meent dat er in Egypte en Tunesië sprake is van structurele verandering en is optimistisch over de kansen op een succesvolle democratisering. Een stuk voorzichtiger zijn Paul Aarts en Marcia Luyten. Zij noemen in hun bijdrage de Arabische lente niet voor niets een mistig seizoen. 

De opstanden in het Midden-Oosten, die voor een belangrijk deel worden geleid door seculiere jongeren, wijzen er volgens Floor Janssen en Joas Wagemakers op dat er eindelijk een ‘derde weg’ is gevonden tussen dictatuur en een islamitische staat. Ze betogen dat de opstanden een enorme klap hebben toegebracht aan al-Qaida. Desalniettemin is het nog maar de vraag of al-Qaida, tien jaar na 9/11 en met de dood van Osama Bin Laden, zijn langste tijd heeft gehad. 

Ook besteden we aandacht aan de protesten in andere landen in de regio: de grimmige situatie in Syrië, demonstraties in Noord-Irak, politieke poëzie in Jemen, protestliederen in Marokko en de NAVO-operatie tegen Libië. Over het militair ingrijpen tegen het Khaddafi-regime is nauwelijks discussie, zeker niet in Nederland, terwijl het de vraag is of het doel de middelen heiligt en er sprake is van selectiviteit; waarom wordt er niet militair ingegrepen in bijvoorbeeld Jemen en Syrië?

Naast het thema Opstand in deze ZemZem natuurlijk de serie ‘Afscheid van een generatie’. Dit keer Kees Versteegh, sinds januari emeritus hoogleraar Arabisch aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Tevens alweer de tiende en laatste aflevering van onze serie over de geschiedenis van de Nederlandstalige oriëntalistiek, ditmaal over Arent Jan Wensinck en Johannes Hendrik Kramers. Wij zijn de auteurs Richard van Leeuwen en Arnoud Vrolijk zeer erkentelijk voor hun bijdragen.

In dit nummer beginnen we zelf met een nieuwe serie over het werk over het Midden- Oosten, Noord-Afrika of de islam dat niet mag ontbreken in de boekenkast. In de eerste aflevering van ‘Op het nachtkastje’ het favoriete boek van Kader Abdolah.

Op onze website www.zemzem.org willen we graag een boeken top tien van de ZemZem-lezer samenstellen. Aarzelt u daarom niet om uw voorkeur, met een korte toelichting, te mailen naar info@zemzem.org.

Hoofdredactie
Jurgen Maas & Annemarike Stremmelaar 

Redactie
Anna Bukhari, Fadi Hirzalla, Umut Kibrit, Nina ter Laan, Sara Muller, Madelon Stokman, Monique Swart en Joas Wagemakers

Eindredactie
Josephine van den Bent

Aan dit nummer werkten mee
Paul Aarts, Joseph Alagha, Léon Buskens, Raymond Frenken, Maarten Jan Hijmans, Floor Janssen, Asad Jaber, Hassan Kawa, Richard van Leeuwen, Marcia Luyten, Roel Meijer, Martijn Oostra, Joost Pollmann, Uğur Ümit Üngör, Arnoud Vrolijk en Leon Wecke

In deze ZemZem

De trage revoluties in Egypte en Tunesië
Roel Meijer
6 

De Arabische lente: een mistig seizoen
Paul Aarts & Marcia Luyten 
14

Mijn vriend is gearresteerd
Column
Evert-Jan Grit 
25

Anatomie van een opstand
Protest in Syrië 
Reportage 
Door een medewerker 
28

Poëzie is revolutie in Jemen 
Anna Bukhari 
33

Luidt de Arabische lente de winter van al-Qaida in? 
Floor Janssen & ]oas Wagemakers 
40

Onder het wakend oog van de koning
De 20 Februaribeweging in Marokko
Wetenschap
Nina ter Laan 
47

Saray Azady 
Het Tahrirplein van Iraaks-Koerdistan 
Opinie 
Kawa Hassan 
57

Crisis met een open eind
Ingrijpen in Libië
Opinie
Leon Weck 
61

Arent Jan Wensinck (1882-1939) en Johannes Hendrik Kramers (1891-1951)
Slotaflevering van de serie Oriëntalistiek in de Lage Landen
Richard van Leeuwen & Arnoud Vrolijk 
64

Een filoloog met een knipoog
Portret van Kees Versteegh
Aflevering 10 van de serie Afscheid van een generatie 
Joas Wagemakers 
82

Het favoriete boek van Kader Abdolah
Nieuwe serie: Op het nachtkastje
Sara Muller 
89

Zelfonderzoek door een theatermaker
Portret van Sadettin Kirmiziyüz
Raymond Frenken 
92

Vlijmscherpe strips
Joost Pollmann 
99

Onderweg naar het stiefmoederland
Reisverhaal
Uğur Ümit Üngör 
107

lslamstudies als erfenis
Ter nagedachtenis aan dr. G.H.A. Juynboll (1935-2010)
Léon Buskens
115


Literatuur

Drie keer de Egyptische omwenteling
Maarten Jan Hijmans 
127

Zwijgend landschap
Annemarike Stremmelaar 
131

Signalementen 
Sara Muller (red.) 
136

Verder lezen

Wat leuk dat u geïnteresseerd bent in ZemZem!

Vaste lezer worden? U kunt in onze webshop een jaarabonnement afsluiten (22,50 per jaar). Ook kunt u hier losse nummers bestellen.