Nadat het Iraanse dorp Dousadj (Dozaj) tijdens de aardbeving van Buin Zahra van 1 september 1962 volledig was verwoest, zette kroonprinses Beatrix met haar Europese Werkgroep (ewg) een hulpactie op touw. In alle uithoeken van Nederland kwamen jongeren in actie om het dorp te herbouwen. En met succes: in het najaar van 1963 namen de inwoners hun intrek in hun volledig nieuwe dorp. Hoe was het mogelijk dat Nederlandse jongeren in de bergen van Iran, binnen een aantal maanden tijd, een volledig nieuw dorp uit de grond stampten? Maaike Warnaar betoogt dat, om het succes van de Actie Dousadj te begrijpen, we een duik moeten nemen in de berichtgeving rondom de actie. Daarbij valt niet alleen op wat over Dousadj en Perzië werd gezegd, maar ook wat er werd verzwegen.
De zomer van 1963
Wie de Nederlandse kranten van de zomer van 1963 openslaat, leest steeds weer over de Actie Dousadj: de jongerenactie voor een Perzisch dorp. Dousadj was na de aardbeving van Buin Zahra verwoest. Nu, een halfjaar later, werden overal in Nederland activiteiten georganiseerd om herbouw van het dorp mogelijk te maken: een ballonnenwedstrijd in Sittard, een bonte avond in Epen, broodjesverkoop in Heerenveen, een cabaretavond in Wittemeen, een sokkenbal in Jubbega, een teenagershow in Hoek van Holland, een toneelavond in Mildam en een voetbaltoernooi in Breukelen, om maar wat voorbeelden te noemen.2 Wat bracht deze jongeren op de been voor een onbekend dorp in het verre Iran? Dat had alles te maken met de berichtgeving rondom de Actie Dousadj. Door de verbeelding van het verre Perzië als arm en hulpbehoevend kregen plichtsgetrouwe Nederlandse vrijwilligers de indruk iets wezenlijks te kunnen betekenen voor hun minderbedeelde Iraanse medemens. In werkelijkheid was de Actie Dousadj een verlengstuk van de Witte Revolutie van de sjah, waarmee hij zijn despotisme ook op het platteland zou doen gelden.
Het achtergestelde Iran zou weer een
grote beschaving worden
De Witte Revolutie van sjah Mohammad Reza Pahlavi werd door de Iraanse regering gepropageerd als alternatief voor een rode revolutie. Met ‘rood’ werd zowel bloedige strijd als communisme bedoeld. De Witte Revolutie was in feite geen revolutie, maar een hervormings- en ontwikkelingsprogramma waarvoor met name westerse expertise werd ingewonnen. Het achtergestelde Iran zou middels de Witte Revolutie weer de grote beschaving worden die het in potentie was. Geweld bleef ondanks de vredelievende benaming van het programma niet achterwege. In juni 1963, het jaar van de Actie Dousadj, leidde de onvrede over de Witte Revolutie tot bloedige confrontaties tussen het leger en de demonstranten. Dit bloedvergieten had een blijvende impact en wordt in Iran nog ieder jaar herdacht als ‘de gebeurtenissen van 15 khordad’. De directe aanleiding tot de protesten was de arrestatie van geestelijke en oppositieleider Ruhollah Khomeini, die zich fel uitliet over de sjah en zijn Witte Revolutie – dezelfde Khomeini die vijftien jaar later vanuit zijn ballingschap in Parijs de centrale figuur zou worden in de Iraanse Revolutie. Voor de Nederlandse kranten, regionaal en landelijk, waren deze ontwikkelingen bijzaak. Modernisering ging nu eenmaal gepaard met tegenstand, schreven de kranten hier. Niet de Iraanse ongenoegens maar de Actie Dousadj kreeg volle aandacht.
Verder lezen? Bestel ZemZem 2019/2 via de webshop.
