De vertroebelende werking van het begrip‘sektarisme’.

Sektarisme is een nieuwe term in het wetenschappelijke en politieke jargon, die vooral gebruikt wordt voor soennitisch sjiitische conflicten in het Midden-Oosten. Het is een lens die interessant is, maar ook problematisch. Want er lijkt sprake te zijn van een modieuze, en misschien zelfs tendentieuze term die kwesties eerder vertekent dan verduidelijkt. Dit artikel analyseert de betekenis, het gebruik en de achtergronden van de term sektarisme.

Gepubliceerd in 2025/2 Sektarisme ontrafeld

Een nieuw prisma

De term sektarisme is van recente datum: hij is in zwang geraakt sinds het begin van het millennium, met name na de Amerikaans Britse invasie van Irak in 2003.¹ Zo gebruikte president Obama in 2013 herhaaldelijk de uitdrukking ‘oude sektarische verschillen’ om zowel de burgeroorlog in Syrië te verklaren als de instabiliteit van de Arabische regio die volgens hem ‘is geworteld in conflicten die duizenden jaren teruggaan’.² In 2025 werden gewelddadige confrontaties in Syrië waarbij druzen en alawieten waren betrokken in de internationale media regelmatig aangemerkt als sectarian clashes.³

Hoewel de term sektarisme een brede betekenis en reikwijdte suggereert, wordt hij alleen toegepast in heel specifieke situaties. Sektarisme wordt namelijk alleen gebruikt voor moslims, en dan specifiek voor religieuze conflicten tussen moslims onderling, met name soennieten en sjiieten. Het betreft dus vooral intra-religieuze conflicten binnen de islamitische gemeenschappen. De term wordt niet gebruikt voor interreligieuze conflicten (tussen bijvoorbeeld moslims en christenen, of tussen hindoes en boeddhisten) en evenmin voor intra-religieuze conflicten binnen andere geloofsgemeenschappen (tussen christenen onderling, bijvoorbeeld, of joden).

‘Sektarisme’ kan wetenschappelijk niet door de beugel

Een ander opvallend kenmerk van de term sektarisme is dat het alleen wordt toegepast op het heden. Het wordt niet toegepast op historische intra-islamitische conflicten, zoals de Ottomaanse rivaliteit met het sjiitische rijk van de Safawieden, of jihadistische bewegingen die met harde hand optraden tegen andere moslims in westelijk Afrika, het Arabisch Schiereiland, en noordelijk India. Tenslotte blijkt er ook sprake te zijn van een regionale afbakening: de term sektarisme wordt bijna uitsluitend toegepast op het Midden-Oosten.

Kortom, de term sektarisme wordt heel specifiek gebruikt: alleen bij religieuze conflicten tussen moslims in het hedendaagse Midden-Oosten. Door deze bril bekeken gaat sektarisme dus over conflicten binnen islamitische gemeenschappen, die zich manifesteren langs religieuze scheidslijnen en waarin religie een rol kan spelen, en die zich afspelen in het heden en in het Midden-Oosten. Om een brede term zo exclusief te gebruiken kan wetenschappelijk niet door de beugel. Toch is deze term enorm populair onder wetenschappers, journalisten en politiek analisten. Zou dat misschien zijn vanwege de oude fixatie op de islam en het Midden-Oosten en de onderhuidse aanname dat daar bijzondere, en daarom exclusieve mechanismen gaande zijn?

Verder lezen? Bestel het nummer in onze webshop.