Het zaidisme: een positie tussen soennisme en sjiisme?

De zaidieten worden over het algemeen gezien als een sjiitische groepering. Historisch hebben zij hun sjiitische houding echter altijd gecombineerd met uitgesproken soennitische ideeën. Aan de ene kant konden de zaidieten dankzij deze flexibiliteit voortbestaan als een van de oudste sjiitische gemeenschappen. Aan de andere kant creëerde en creëert het nog altijd uitdagingen voor de zaiditische identiteit.

Gepubliceerd in 2025/2 Sektarisme ontrafeld.

De oorsprong van de zaidieten

In de eerste eeuw van de islam steunden verschillende groepen het leiderschap van Ali ibn Abi Talib (gest. 661), de vierde van de zogenaamde rechtgeleide kaliefen en neef en schoonzoon van de profeet Mohammed. Onder deze pro- Alid-groepen ontwikkelden de zaidieten zich als eerste tot een afzonderlijke politiek-religieuze gemeenschap. Ze zijn vernoemd naar Zaid ibn Ali, de kleinzoon van Hoessein, de martelaar van Karbala, en de zoon van Ali Zayn al-Abidin, de vierde van de twaalf imams die door de twaalver-sjiieten (of imami’s) worden erkend. In 740 stond Zaid in een mislukte revolte op tegen de Omayyaden die hij, net als veel andere vertegenwoordigers van de Ahl al-Bayt (afstammelingen van de profeet Mohammed), zag als onrechtvaardige leiders.1 Met deze actie ging Zaid ibn Ali niet alleen in tegen de Omayyaden, maar ook tegen veel van zijn eigen familieleden die kozen voor een volgzame houding en liever niet betrokken raakten bij de politiek. Zaid sprak daarentegen over de noodzaak van politieke actie. Hij geloofde dat de leider van de moslimgemeenschap een afstammeling van de Profeet behoorde te zijn, een Alid, die vroom was en veel van de islam wist. Tegelijk, en in tegenstelling tot andere sjiieten, vond hij dat zo’n persoon een oproep (da’wa) moest doen om zijn volgers te bewegen tot strijden voor zijn visie van een rechtvaardige staat.

Zaid sprak over de noodzaak van politieke actie.

De ideeën die Zaid de wereld in bracht met zijn acties hadden impact – niet alleen voor de gemeenschap van zijn volgers, maar ook voor de bredere moslimpolitiek. Ze raakten een snaar bij andere ontevreden tegenstanders van de Omayyaden. Zo beïnvloedde de vroege ontwikkeling van de zaidieten de beweging die uiteindelijk de eerste islamitische dynastie omverwierp. De Abbasiden, die als gevolg van deze revolutie aan de macht kwamen, hadden een nauwere genealogische band met de Profeet dan de Omayyaden, en in hun vroege geschiedenis namen zij enkele ideeën over van de proto-sjiitische pro-Alid-groeperingen, waaronder de zaidieten. Op die manier beïnvloedde Zaid ibn Ali de ontwikkeling van sjiitische identiteiten nog voor het sjiisme een afzonderlijke beweging vormde.

Verder lezen? Bestel het nummer in onze webshop.