De effecten van het Israëlische identiteitskaartensysteem op Palestijnen

De effecten van het Israëlische identiteitskaartensysteem op Palestijnen

Scriptieprijs van de Leonhard-Woltjer Stichting (LWS) en het Amsterdam Centre for Middle Eastern Studies (ACMES)

Gepubliceerd op 22 mei 2021

Marthe de Roos

Marthe de Roos

Jaarlijks reikt de LWS een prijs uit voor de beste Masterscriptie over het Israëlisch-Palestijnse conflict of de geschiedenis van het Palestijnse volk. ACMES reikt jaarlijks een prijs uit voor de beste Bachelor- en Masterscriptie op het gebied van Midden-Oostenstudies. ZemZem vindt het belangrijk om prijswinnende scripties in de schijnwerpers te zetten. Marthe de Roos was in 2020 de winnaar van beide prijzen. Zij beantwoordt hieronder een vraag over haar scriptie, gesteld door Joas Wagemakers, redacteur van ZemZem

Een van de beroemdste gedichten van de Palestijnse dichter Mahmoud Darwish (1941-2008) is ‘Bitaqat huwiyya’ (Identiteitskaart), waarin hij aanvankelijk op een heel formele manier diverse getallen die op zijn identiteitskaart vermeld staan opnoemt, maar al gauw duidelijk maakt dat er veel meer schuilgaat achter die getallen dan men wellicht vermoedt. In jouw onderzoek naar thuisgevoelens onder Palestijnen uit Oost-Jeruzalem, Ramallah en Bethlehem die zulke identiteitskaarten bij zich dragen, maak je ook duidelijk dat het hier om meer gaat dan een bureaucratische maatregel die voortvloeit uit de Israëlische bezetting. Welk effect hebben deze verschillende identiteitskaarten op de thuisgevoelens van Palestijnen uit deze drie steden en hoe gaan zij hiermee om? 

‘Binnen Israël en Palestina wordt onderscheid gemaakt tussen de inwoners op basis van de kleur van hun identiteitskaarten: blauw voor Joods-Israëlische burgers, het zogenaamde “Arabisch-blauw” voor de Arabisch-Israëlische burgers, groenblauw voor de Arabische inwoners van Oost-Jeruzalem, groen voor Palestijnen binnen de Westelijke Jordaanoever en donkergroen voor de Palestijnse bevolking van de Gazastrook. Uit onderzoek, onder andere van wetenschapper Helga Tawil-Souri, is gebleken dat het systeem van gekleurde identiteitskaarten een Israëlisch machtsmiddel is, waarmee elke stap van een Palestijn gecontroleerd en bepaald wordt. Vanaf het moment dat een Palestijn geboren wordt, zal de kleur van de ID-kaart onlosmakelijk verbonden zijn aan zijn levensloop. 

Hoe beïnvloedt dit systeem het thuisgevoel van de Palestijnen die ik voor mijn masterscriptie heb geïnterviewd? Ik heb hiervoor gebruik gemaakt van het theoretisch kader van de socioloog Jan Willem Duyvendak, die al jaren onderzoek doet naar de verschillende aspecten van het thuisgevoel. Ten eerste heb ik geanalyseerd wat voor mijn respondenten “thuis” betekent en wanneer zij zich thuis voelen. Volgens hen zijn het familie en vrienden die een plek als thuis laten voelen, maar de ID-kaart staat hier in de weg. De kleur van de ID-kaart bepaalt namelijk in hoeverre je vrij bent om te reizen binnen Israël en Palestina, en daarmee dus ook in welke mate je in staat bent om vrienden en familie op te zoeken. Daarnaast mag iemand met een groene ID-kaart niet buiten de Westelijke Jordaanoever wonen en zal een Palestijn met een groenblauwe ID-kaart deze verliezen zodra hij zich buiten Jeruzalem vestigt. Dit systeem bepaalt dus waar een Palestijn mag wonen en bovendien met wie hij daar mag wonen. Zo zijn er veel Palestijnse families die gescheiden van elkaar moeten wonen, of in angst moeten leven ontdekt te worden door de Israëlische autoriteiten. Dit gaat zelfs zo ver, dat een Palestijn de kleur van de ID-kaart in zijn achterhoofd moet houden wanneer hij met iemand wil trouwen. Het zal namelijk niet alleen voor problemen zorgen voor jou en je partner, maar ook voor je toekomstige kinderen. Er zijn voorbeelden van Palestijnen die, vanwege de verschillende ID-kaarten van hun ouders, helemaal geen ID-kaart toegekend krijgen. Een leven zonder een ID-kaart levert weer een ontelbaar aantal andere problemen op. Kortom, het Israëlische ID-kaartsysteem lijkt ontwikkeld te zijn om Palestijnen op verschillende manieren uit elkaar te drijven. 

Tegelijkertijd is de impact van de ID-kaart te voelen binnen de muren van de Palestijnse huizen. Israël staat bekend om zijn vergaande surveillancetechnieken: naast controles bij de militaire checkpoints zijn huisinvallen door de Israëlische bezettingstroepen een dagelijkse realiteit voor Palestijnen. De Israëlische autoriteiten controleren op basis van het ID-kaartsysteem wie waar woont, wat betekent dat Israëlische soldaten regelmatig onaangekondigd Palestijnse huizen doorzoeken. Dit wil zeggen de keuze met wie je wilt samenwonen gebonden is aan de kleur van de ID-kaart. Daarnaast is het voor een Palestijn ook niet mogelijk is om zich veilig te voelen in eigen huis. 

Met het oog op deze impact van het ID-kaartsysteem, is het de vraag hoe Palestijnen zich thuis kunnen voelen. In tegenstelling tot bestaande literatuur kwam uit mijn onderzoek naar voren dat Palestijnen allerlei manieren bedenken om dit systeem te ondermijnen. Zo worden de Israëlische regels vaak overtreden, zodat zij niet alleen zichzelf, maar ook hun vrienden en familie toch een gevoel van thuis kunnen geven. Wat hierbij een belangrijke rol speelt is het feit dat het praktisch onmogelijk is om je aan de regels van het ID-kaartsysteem te houden. Het systeem is namelijk gemaakt om voor verwarring te zorgen. Zo is het mogelijk om in het kader van familiehereniging een blauwe ID-kaart aan te vragen, maar zijn de belangrijke documenten vaak alleen in het Hebreeuws te verkrijgen. Daarnaast is het een proces waarbij de regels elke dag lijken te veranderen, en is het vanwege de hoge kosten niet voor iedereen weggelegd. Tijdens mijn interviews heb ik enkele voorbeelden gehoord van families die tientallen jaren wachten op hun blauwe ID-kaart, voordat ze eindelijk “legaal” met hun eigen gezin in een huis mogen wonen. 

Al met al is uit mijn onderzoek naar voren gekomen dat dit Israëlische systeem Palestijnse families verscheurt en vrienden uit elkaar drijft. Israël heeft alle aspecten van het leven van Palestijnen afhankelijk gemaakt van het bestaan van één kaart. Dit zorgt ervoor dat iedere Palestijn zijn eigen weg moet leren vinden in dit door Israël opgelegde systeem. De impact van dit ID-kaartsysteem is ongekend en zal daarom verder onderzocht moeten worden. Ondanks dit alles kwam uit mijn interviews de Palestijnse standvastigheid duidelijk naar voren: ze zullen hun thuisland niet opgeven.’ 

Marthe de Roos is in 2020 afgestudeerd in Conflict Resolution and Governance aan de Universiteit van Amsterdam. De afgelopen jaren heeft ze zich ingezet voor verschillende maatschappelijke organisaties, op lokaal en internationaal niveau. In de zomer van 2018 is ze afgereisd naar Israël en Palestina en diep geraakt door het leven van de Palestijnen onder de Israëlische bezetting. Bovenstaande bijdrage is gebaseerd op haar masterscriptie ‘Making a home in Palestine: Revealing the true colours of the Israeli ID card system’, begeleid door dr. Polly Pallister-Wilkins.