2
min leestijd
A- A+

Lezing gemist: Europe’s Muslim Question: A Biopolitical Approach van prof. Sarah Bracke


Lezing gemist: Europe’s Muslim Question: A Biopolitical Approach van prof. Sarah Bracke

" "

Foto: professor Sarah Bracke, via Universiteit van Amsterdam

ZemZem biedt graag een platform aan lopend of recent onderzoek om zo een bijdrage te leveren aan het maatschappelijke en wetenschappelijke debat in Nederland en Vlaanderen wat betreft het Midden-Oosten, Noord Afrika en islam. In ZemZems online serie ‘Lezing gemist’ blikt een student terug op een lezing georganiseerd door een van de Nederlandse of Vlaamse onderzoeksinstituten.

Geïnspireerd door de Black Lives Matter-beweging organiseert het Amsterdam Center for Middle Eastern Studies deze lente een lezingenserie over ras, racisme en racialisering in het Midden-Oosten en Europa. Prof. Sarah Bracke was de spreker op de derde lezing, ‘Europe’s “Muslim Question”: A Biopolitical Approach’.

In haar lezing vertelde prof. Bracke over haar onderzoeksproject naar de systematische problematisering van moslims in Europa. Zij onderscheidt twee dimensies in wat zij ‘de moslimkwestie’ noemt. De eerste betreft het spreken over de moslim in termen van ‘de Ander’, alsof het gaat om een vreemde entiteit binnen de Europese natiestaat, of binnen Europa als geheel. De tweede dimensie betreft volgens Bracke de continue eis van integratie en assimilatie. Bracke onderstreept dat de nadruk op assimilatie ook onschuldige vormen kan hebben, zoals de opmerking ‘Wat spreek jij goed Nederlands!’.

De lezing was gebaseerd op Brackes vici-project getiteld ‘Engendering the Muslim Question’. De term ‘Muslim Question’ ligt gevoelig, vanwege de gelijkenis met de ‘Jewish Question’ (Judenfrage). Bracke heeft de term echter met opzet gebruikt: zij ziet overeenkomsten tussen de hedendaagse problematisering van moslims in Europa en de problematisering van Joden in de twintigste eeuw. In beide gevallen werd/wordt een specifieke groep als vreemde entiteit neergezet, en in beide gevallen is er sprake van angst voor overname: de betreffende groep wordt gezien als een bedreiging voor wat men beschouwt als een wit, Christelijk Europa. Waar Joden werden gezien als een bedreiging voor macht en financiële dominantie, wordt de dreiging van moslims echter geframed in termen van immigratie, geboortecijfers, en replacement. Daarnaast werden Joden gezien als een vijand van binnen Europa, terwijl moslims worden beschouwd als een vijand van buiten Europa.

Bracke illustreerde haar betoog met twee afbeeldingen. De eerste was een cartoon van een historische toegangspoort met het opschrift The West. Voor de poort stond een Trojaans paard afgebeeld, met het opschrift Islam. Deze cartoon verbeeldt de islam als een externe identiteit die als dreiging wordt beschouwd. De tweede afbeelding die Bracke liet zien was een voor-na-foto van de Kaäba in Mekka, die het contrast toonde tussen de periode vóór en na het uitbreken van de corona-pandemie. Op de linkerhelft van de foto was een mensenmassa te zien, terwijl er op de rechterhelft van de foto slechts enkele tientallen mensen aanwezig waren. In het midden had de auteur van de voor-na-foto het logo geplaatst van het desinfectiemiddel Dettol. Op deze manier wordt een bevolkingsgroep geassocieerd met een bacterie die uitgeroeid moet worden. Ook hier dringt de gelijkenis met de ‘Jewish Question’ zich op.

Bracke sloot haar lezing af met een citaat van Frantz Fanon: ‘I hope by analysing it, to destroy it’. Dit is de drijfveer achter het onderzoeksproject naar de problematisering van moslims in Europa: Bracke beoogt om met een analyse aan de hand van een sterk conceptueel raamwerk de systematische problematisering van moslims in Europa te ontmantelen.  

Prof. Sarah Bracke is hoogleraar in de sociologie van gender en seksualiteit en co-voorzitter van de Amsterdam Research Centre of Gender and Sexuality aan de UvA. Voorheen werkte zij aan aan de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit van Gent, en is ze verbonden geweest aan Harvard Divinity School alsmede de University of California Santa Cruz. Bracke is op dit moment de penvoerder van het vici-project ‘EnGendering Europe’s Muslim Question’.

Michel Geschiere is masterstudent Midden-Oostenstudies aan de Universiteit van Amsterdam. Naast zijn interesse in de Arabische taal, religie, en culturele diversiteit, is hij als alumnus Interdisciplinaire Sociale Wetenschappen zeer geïnteresseerd in sociale vraagstukken waarin religie een rol speelt.