1
min leestijd
A- A+

ZemZem kijkt IDFA: Before the Dying of the Light


ZemZem kijkt IDFA: 'Before the Dying of the Light'

" "

The music stops... Our King will speak

In “Before the Dying of the Light” neemt regisseur Ali Essafi de kijker mee naar het Marokko van de jaren zeventig. Aan het begin van de documentaire stelt Essafi mensen op straat de vraag: ‘Wat vind je van Marokkaanse films?’ Jong of oud, gekleed in een djellaba of een broek met wijde pijpen: de verschillende antwoorden illustreren voornamelijk hoe gebrekkig de filmindustrie is. Een jonge vrouw in een traditionele bakkerij verwoordt het als volgt: ‘Marokkaanse films weerspiegelen op geen enkele manier de problemen in onze maatschappij. Ze stimuleren ons nauwelijks om kritisch na te denken.’ 

Er is een reden voor het gebrek aan Marokkaanse films die sociale kwesties aankaarten. Het dictatoriale bewind van koning Hassan II (1961-1999) werd gekenmerkt door politieke repressie en mensenrechtenschendingen. Veel ruimte voor tegenspraak was er niet, ook niet via de kunst. Zo wordt al gauw de symboliek in de titel van “Before the Dying of the Light” duidelijk: de strikte censuur onder Hassan II doofde het licht van de filmindustrie en legde menig filmmaker het zwijgen op.  

Een goed voorbeeld van dergelijke cineastische censuur vindt Essafi in de verbannen film “About Some Meaningless Events” (1974) van regisseur Mustafa Derkaoui; een centraal figuur in zijn documentaire. Met hese stem (hij verloor vorig jaar zijn stem) blikt Derkaoui terug op de geheime voorstellingen van “About Some Meaningless Events” en zijn daaropvolgende elfjarige gevangenschap. De enorme risico’s die filmmakers destijds namen om te werken laten bij de kijker een enorme indruk achter.  

“Before the Dying of the Light” is een visueel spektakel. De verhalen op de achtergrond over politieke onderdrukking, censuur en verzet worden ondersteund door archiefbeelden, grafische kunstwerken, affiches, karikaturen en jazzmuziek. Essafi lijkt elke vorm van kunst zorgvuldig te hebben uitgekozen. Iedere visualisatie versterkt de getuigenis van filmmakers en is overladen met symboliek. Tijdens het terugblikken op de Groene Mars (1975) bijvoorbeeld, verschijnt er een striptekening in beeld waarin een muzikant het zwijgen wordt opgelegd, want ‘De koning spreekt!’ 

Essafi draagt zijn werk op aan alle artistieke slachtoffers van censuur en oppressie. En terecht. Gedurende de zeventig minuten is het woord enkel aan degenen van wie dit voortdurend is afgenomen: filmmakers, muzikanten, werklozen en politieke dissidenten. Door de focus te leggen op het uitbeelden van verboden kunstwerken en het laten zien van verbannen filmarchieven, vormt “Before the Dying of the Light” een belangrijk statement voor het vrije woord, één die vandaag de dag nog zeer relevant is in Marokko.  

Op 2 december hield Pakhuis de Zwijger een nagesprek over Before the Dying of the Light met Myriam Sahraoui (cultureel en sociaal ondernemer, mede oprichter Adelheid+Zina, adviseur Marokko bij DutchCulture) en Mohamed Mahdi (oprichter van Casa Sofia en directeur bij El Hizjra). Ook werd Before the Dying of the Light uitgezonden tijdens het Arab Film Festival in Zürich op 28 en 29 November 2020. Hierbij vond ook een Q&A plaats met de filmmaker Ali Essafi.