3
min leestijd
A- A+

ZemZem kijkt IDFA: Mission: Hebron & Skies Above Hebron


ZemZem kijkt IDFA: Mission: Hebron & Skies Above Hebron

" "

In de stad Hebron op de Westelijke Jordaanoever wonen ruim 200.000 Palestijnen en 800 Joodse kolonisten, midden in de stad, die worden ‘beschermd’ door Israëlische soldaten. Het oude centrum van de stad valt onder Israëlische militaire controle en de Palestijnse bevolking moet zich langs checkpoints, wegversperringen en controles bewegen. De situatie in Hebron leent zich goed voor een documentaire, omdat hier de realiteit van de bezetting op microniveau pijnlijk zichtbaar is. Aan contact tussen de groepen is er bovendien geen gebrek. Palestijnen, kolonisten en militairen kunnen, binnen de grote machtsverschillen en segregatie, niet om elkaar heen. Mission: Hebron en Skies Above Hebron zijn dan ook zeker niet de eerste films op IDFA die het leven in de stad documenteren.  

In de korte film (22 min.) Mission: Hebron van de Israëlische documentairemaakster Rona Segal vertellen Israëlische oud-soldaten over hun diensttijd in Hebron. Dergelijke getuigenissen geven de soldaten een menselijk gezicht, maar laten de andere kanten in zwijgen gehuld. Het perspectief van de film is niet volledig nieuw. Zo organiseert de Israëlische organisatie Breaking the Silence, die getuigenissen van oud-soldaten documenteert en de situatie in de bezette gebieden onder de aandacht brengt in Israël en het buitenland met het uiteindelijke doel de bezetting te stoppen, al jarenlang rondleidingen door de stad waarbij oud-soldaten vertellen over hun diensttijd daar. Enkele van de geïnterviewde soldaten in de film getuigden eerder voor Breaking the Silence.  

Toch weet Mission: Hebron te verrassen door de manier waarop het de getuigenissen van de geïnterviewde oud-soldaten aan elkaar rijgt. Afgewisseld met intermezzo’s van – wel iets te speels – militair tromgeroffel, videobeelden uit de stad, en aan de hand van de titels van opdrachten uit hun soldatenhandboek, vertellen de mannen over hoe zij de dienst uitmaakten in Hebron. Dit vertellen zij zo (ogenschijnlijk) laconiek, dat een scherp contrast ontstaat tussen hun vertelwijze en de beelden die voorbijkomen van militaire praktijken in de stad die zij beschrijven, zoals fouilleringen, arrestaties, en huiszoekingen van Palestijnen. Voor de kijker wordt zo de ernst van de inhoud van hun verhaal en de beelden die voorbijkomen juist benadrukt.  

De soldaten vertellen vaak het gevoel te hebben gehad machteloos te staan wanneer zij wangedrag van de kolonisten aanpakten. Een van de beelden toont hoe een koloniste een soldaat toeroept: ‘Je bent erger dan de nazi’s’. Een soldaat vertelt: ‘Er waren momenten waarop ik niet begreep wie er nou eigenlijk de bevelen gaf.’ De film geeft zo inzage in de militaire praktijk in Hebron, maar van morele reflectie – zoals de synopsis van de film aankondigt – is toch weinig sprake.  

Een heel ander perspectief op de situatie in Hebron biedt de film Skies Above Hebron van de Nederlandse documentairemaakster Esther Hertog. Eerder maakte zij de film Soldier on the Roof (vertoond op IDFA in 2012) over het leven van kolonisten in Hebron. Voor Skies Above Hebron volgde zij vijf jaar lang het leven van drie Palestijnse kinderen in de stad. In de film zien we de broers Amer en Anas (11 en 7 jaar) op het dak van hun huis, middenin de oude stad, hun duiven verzorgen. Die duiven zijn natuurlijk een prachtig symbool voor vrede en vrijheid en vormen een rode draad door de film. De beelden van de stad uit de lucht, gefilmd door drones, dragen bij aan deze thematiek. De jongens wonen met hun ouders in een huis dat al honderden jaren in de familie is, pal naast een nederzetting, en vlakbij twee militaire wachttorens. Constant in de gaten gehouden, gluren de jongens vanaf het dak ook nieuwsgierig naar binnen bij hun kolonistenburen. De buurvrouw haalt er soldaten bij als zij vindt dat de jongens provoceren.  

Ook volgen we Marwaan (11 jaar), een politiek geëngageerde jongen die voor zijn leeftijd al ernstig is. Om bij zijn huis te komen moet hij door een checkpoint heen. Met zijn camera filmt hij militair optreden in de stad vanuit de overtuiging dat deze bewijsvoering cruciaal is voor het verzet tegen de bezetting. Op zijn telefoon toont hij een foto van een ‘martelaar’, een dode, bebloede Palestijnse man op straat, en kijkt daarbij recht de camera in. Ontroerend is het moment, later in de film, waarop de stem achter de camera ineens naar Marwaans activiteit op Facebook vraagt, en of hij daar dan ook met meisjes bevriend is. Zijn door de hele film zo ernstige gezicht verandert in een klap in de brede, verlegen grijns van een puber. De ouders van Anas en Amer besluiten uiteindelijk te verhuizen naar een ander deel van de stad. Ook hier vormen de duiven de leidraad: ‘Als een duif blij is met zijn huis blijft hij, anders vliegt hij weg’, legt Amer uit. Wanneer de stem achter de camera aan de inmiddels vijf jaar oudere Anas vraagt: ‘Ik heb je vijf jaar lang gefilmd, hoe zou je willen dat jouw verhaal eindigt?’, antwoordt hij: ‘Ik zou graag duiven willen hebben om mee te vliegen.’  

Mission: Hebron is online te zien op IDFA op 3 en 6 december. Skies Above Hebron ging op 23 november in première op IDFA en werd op 26 november vertoond op de NPO IDFA-primeur en is terug te zien op npostart.nl. Ook houdt filmmaker Esther Hartog de filmdata van Skies Above Hebron bij op haar website